met bouwweb vind je meer!


 

U bent hier:  Home  >  Bouwlexicon  >  Artikelen

Rijkswaterstaat onwelgevallig boek komt toch vandaag uit

In zijn boek 'Veranderend getij' beschrijft Marcel Metze de grootscheepse sanering bij Rijkswaterstaat. Het onderzoek werd betaald door Rijkswaterstaat zelf, maar de rijksdienst wilde een verbod op publicatie. Vandaag is het boek uitgekomen en verkrijgbaar in de boekhandel.

26 feb 2010

Het stond op voorhand vast dat Veranderend getij opschudding zou veroorzaken, dat is vaste prik bij elk nieuw boek van Marcel Metze, volgens de catalogus van uitgeverij Balans "de beste onderzoeksjournalist van Nederland". In dit geval zou de beoogde uitgave een ‘enerverend verhaal’ bevatten van een managerial revolution bij Rijkswaterstaat, ‘van worsteling en drama, zoals zich dat bij elke grootscheepse reorganisatie afspeelt, maar dat zelden in zoveel geuren en kleuren kan worden verteld.’

Veranderend getij - niet gewenst door Rijkswaterstaat

Uiteindelijk bleek die ambitie zelfs voor de ambtelijke top van het ministerie te hoog gegrepen. Het boek had eind 2008 al in de winkel moeten liggen, maar als het aan Rijkswaterstaat had gelegen, was deze nieuwe Metze helemaal nooit gepubliceerd. Via een kort geding dat woensdag 25 november 2009 in Den Haag diende, probeerde de auteur te bewerkstelligen dat het Nederlandse volk alsnog kennis van Veranderend getij kan nemen. En vanaf vandaag kan dat ook. Behalve het vrije woord is er namelijk ook belastinggeld in het geding. De beste onderzoeksjournalist van Nederland werd voor zijn onderzoek naar Rijkswaterstaat betaald door Rijkswaterstaat.

In 2003 verkeerde Rijkswaterstaat in een ernstige crisis. Het imago was aangetast door de bouwfraude, er dreigden tekorten, de administratie rammelde en honderden ambtenaren bleken overbodige of onduidelijke dingen te doen. De politiek mijmerde hardop over ontmanteling van dit ooit zo machtige instituut. Rijkswaterstaat was de dreigende sanering een slag voor door zélf het initiatief te nemen voor een drastische reorganisatie. Drieduizend van de elfduizend banen sneuvelden, de boekhouding werd op orde gebracht, Rijkswaterstaat werd flexibeler, met meer nadruk op regionale samenwerking. Binnen vijf jaar was de operatie voltooid.

Directeur-generaal Bert Keijts zag zichzelf vanwege dit huzarenstukje in 2008 uitgeroepen tot Overheidsmanager van het Jaar. Volgens de jury had Keijts de cultuur, de organisatie en de verhouding tot de markt succesvol aangepakt: "De positieve uitkomsten van publieksonderzoeken en metingen van medewerkerstevredenheid bewijzen dat." Onder zijn leiding groeide de dienst uit tot een "moderne, publieksgerichte organisatie die op een vernieuwende manier met de markt werkt." Ook minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat gaf de hoge ambtenaar een pluimpje: " Bert Keijts heeft iets moois gemaakt van Rijkswaterstaat; een organisatie waar je op kan bouwen en vertrouwen."

In 2006 bedacht de dienst dat het nuttig zou zijn om de interne reorganisatie – codenaam: Ondernemingsplan - te laten vastleggen in een geschiedkundig werk. De keuze voor de auteur viel op Marcel Metze, gepromoveerd historicus en bekend van bestsellers over Philips, het bankwezen, het CDA en een doorwrochte biografie van Anton Philips. Na oriënterende gesprekken bracht Metze in januari 2007 zijn definitieve offerte uit, waarin hij rekening hield met de door Keijts geuite wens dat het boek vooral ‘openhartig’ moest worden.

In zijn plan stelde Metze een ‘genadeloos openhartige" geschiedschrijving in het vooruitzicht. "Het moet een leesboek zijn over successen en mislukkingen, met analyses en beschrijvingen, maar ook met spannende en ontroerende passages, over maatschappelijke inzet en egotripperij, over een zoektocht naar nieuwe structuren, naar nieuwe relaties tussen overheid, burger en politiek, naar nieuwe manieren van denken en handelen, een nieuwe taal, nieuwe perspectieven.’ Een redactiecommissie met onder andere Rijkswaterstaathistoricus Bert Toussaint zou de totstandkoming van het boek begeleiden.

Op 15 april 2008 maande directeur-generaal Keijts per email alle ambtenaren die voor het project geïnterviewd zouden worden tot het betrachten van optimale openhartigheid. De door Metze geproduceerde en nog te produceren teksten verdienden volgens hem een ruimhartige beoordeling: ‘Daarbij past geen (zelf)censuur en ik zal op mijn eigen uitspraken ook zeker niet toepassen. De verantwoordelijkheid voor de interpretatie van alle feiten en uitspraken ligt overigens bij de auteur.’ Aangemoedigd door zoveel enthousiasme zette Metze er bijgestaan door een team researchers en interviewers er extra vaart achter. Eind juni 2008 mailde hij zijn inleiding en de eerste drie hoofdstukken aan zijn opdrachtgevers. Er werd overwegend welwillend op de concepten gereageerd, behalve door Keijts die liet weten "behoorlijk veel commentaar" te hebben. Zijn kritiek betrof hoofdzakelijk de beschrijving van de relatie die hij onderhield met zijn voorganger Harry Prins en ex-hoofddirecteur Gerhard Schwarz.

Intussen stelde Metze alvast een wervende tekst op voor de najaarscatalogus 2008 van uitgeverij Balans: "In Veranderend getij beschrijft onderzoeksjournalist Marcel Metze van binnenuit, met veel gevoel voor detail, voor emoties én voor de grote lijnen, hoe dit moeizame proces verliep. Hij kreeg volledige toegang tot alle interne documenten en verslagen uit de wandelgangen, voerde tientallen interviews en schreef een even unieke als openhartige inside case study.’ Een tikje ronkend misschien, maar bij monde van stafmedewerker Menno Keijser toonde Rijkswaterstaat zich uitermate tevreden: ‘Ik moet zeggen dat ik onder de indruk ben. Ik vind de twee pagina's over ons boek er fantastisch uitzien en vind de begeleidende teksten ijzersterk."

Nadat hij alle kritische opmerkingen van Keijts en anderen in het manuscript had verwerkt, meende Metze dat zijn onderzoeksjournalistieke arbeid nog steeds op applaus van Rijkswaterstaat kon rekenen. Des te groter was de ontnuchtering toen zijn contactpersoon Keijser hem op 13 november 2008 namens de rijksdienst belde met het bericht dat er "problemen" waren. De top van de organisatie had "moeite" met de toonzetting van het manuscript. Er zou geen rode draad in zitten, beschrijvingen van de hoofdrolspelers werden ‘karikaturaal’ genoemd en de directeur-generaal noch diens plaatsvervanger herkenden zich in de reconstructie van het veranderingsproces.

Het definitieve veto over de publicatie liet tot 30 maart 2009 op zich wachten, toen Bert Keijts schriftelijk meedeelde dat het boek niet zal verschijnen. De auteur meende zich met succes te kunnen beroep op een clausule die in subartikel 5.6 van zijn contract met Rijkswaterstaat was vastgelegd: ‘Indien Opdrachtgever besluit de prestaties niet te publiceren, kan Opdrachtnemer aan Opdrachtgever schriftelijk verzoeken de prestaties in eigen beheer te mogen uitgeven. Deze toestemming dient schriftelijk te worden gegeven en zal niet zonder redelijke grond worden geweigerd. Opdrachtgever is gerechtigd aan het verlenen van deze toestemming voorwaarden te verbinden. Rijkswaterstaat was evenwel niet te vermurwen. Marcel Metze mag Veranderend getij dus niet onder eigen auspiciën bij uitgeverij Balans laten verschijnen.

De "redelijke grond" die Keijts voor het publicatieverbod aanvoert, betreft de kwaliteit van het onderzoek dat ‘geenszins de leerzame of prikkelende beschrijving is geworden van het veranderingsproces zoals in het contract is afgesproken. (…) De wijze waarop de sleutelpersonen zijn belicht, vinden we niet evenwichtig en soms onheus, met weinig respect voor de betrokkenen.’ Marcel Metze houdt vol dat hij zich wél naar behoren van zijn taak kweet en eist integrale publicatie van het manuscript. De Haagse rechtbank mag zich nu uitspreken over de vraag of Rijkswaterstaat inderdaad een ‘redelijke grond’ heeft om dit boek tegen te houden. Naarmate de tijd vordert, wordt Veranderend getij steeds meer een écht geschiedenisboek. Bert Keijts stapt eind dit jaar bij de rijksdienst op om directeur te worden van woningcorporatie Portaal. Plaatsvervangend directeur-generaal Luc Kohsiek vertrok vorig jaar en werd dijkgraaf in Noord Holland.

Het onfortuinlijke lot van de beoogde publicatie illustreert het risico dat op de loer ligt zodra onderzoeksjournalistiek wordt gefinancierd door het te onderzoeken object. De garantie dat de auteur onafhankelijk van wat de opdrachtgever ervan vindt zijn bevindingen mag publiceren, blijkt in de praktijk flinterdun.

Censuur ?
Marcel Metze is niet gerechtigd om iets los te laten over de affaire die hem, naar mag worden aangenomen, de laatste maanden 's nachts uit de slaap houdt. Maar hij wil best antwoord geven op de vraag of hij niet bang is dat soortgelijke problemen zich zullen herhalen rond de geschiedschrijving over de Koninklijke/Shell Groep, zijn komende mega-project. "Nee" zegt hij resoluut. "De totstandkoming van dat boek betaal ik helemaal uit eigen zak. Niemand die me kan tegenhouden."

bron: Vrij Nederland (Rudie Kagie)

http://www.vn.nl

 

 

*** Naar Nieuwsarchief ***

 

Nieuws

Uw bericht op bouwweb ?

Aanmelden


Bouwindex

..... en meer

 


AEC info bouwinformatie

.

Glasbok - transport van glas

 

 

 

verwijzing op Bouwweb - 25 euro

 

 

 

BouwWeb - de oudste bouwsite van Nederland ('95)
(e) info@bouwweb.nl
copyright © 1995-2017 bouwweb