|
Verslag ARTB workshop 24 oktober 2001
door Willem Egels
Wat is ICT ?
ICT is een breed en veelvuldig gebruikt begrip waaronder
alle technieken vallen die het mogelijk maken om langs elektronische
weg informatie tussen personen over te dragen. In het algemeen
wordt daarbij bedoeld op informatieoverdracht met behulp
van de pc, waarvan de gebruiksmogelijkheden in de afgelopen
jaren sterk zijn toegenomen.
Ook in de bouw is ICT allang niet meer weg te denken.
In ieder bouwproject realiseren veel participanten - opdrachtgever,
financiers, ontwerpers, bouwers, installateurs, toeleveranciers
- samen een gemeenschappelijk eindproduct. Om optimaal te
kunnen presteren, zullen die participanten veel moeten organiseren,
communiceren en kennis uitwisselen over het proces en het
eindproduct. ICT speelt hierbij een belangrijke hulpmiddel.
De impact van ICT beperkt zich niet tot het automatiseren
van papieren informatiestromen, maar strekt zich uit tot
de hele organisatie van het bouwproces en de kwaliteit van
het bouwproduct. ICT is een katalysator van vele proces-
en produktinnovaties.
ICT afsprakenstelsels in de bouw moeten elkaar gaan
begrijpen
"Bouwbreed wordt het nut en de noodzaak van ICT ingezien,
maar dit heeft nog niet geleid tot structurele verbetering
van communicatie en samenwerking. Uit het rapport ‘Quick
Scan ICT in de Bouw’ blijkt dat er veel kansen liggen
voor de inzet van ICT ter verbetering van het proces en
de concurrentiepositie.
Men zou mogen verwachten dat de bouw, waarin communicatie
een cruciale rol speelt, dat uitnut. Voorkomen dient te
worden dat de bouw achterblijft bij andere bedrijfstakken
als het gaat om een strategische inzet van ICT. Dat zou
schadelijk zijn voor de concurrentiepositie van de bouw.
Sinds 1994 is hard gewerkt aan diverse afsprakenstelsels.
Het totstandkomen en operationaliseren daarvan is een moeizaam
en kostbaar proces, terwijl potentiële financiers onvoldoende
inzicht hebben in de materie om de slaagkans te kunnen schatten.
Nu is de tijd rijp voor nadere afstemming van de initiatieven.
Hiermee moet niet worden gewacht tot de aanbodzijde van
ICT dit oppakt. De bouw moet zijn eigen communicatieprobleem
oplossen. ICT is daarbij slechts de technologie die communicatie
faciliteert." Aldus J. Holleman, voorzitter
van de ARTB, de Adviesraad Technologiebeleid Bouwnijverheid
in zijn openingstoespraak van de ARTB workshop die
24 oktober jl. in het ministerie werd gehouden.
Slow-adaptor
De workshop was het logisch vervolg op de "Quick
Scan ICT in de bouw", die de het bureau Spekkink
C&R in opdracht van de ARTB had gehouden. Uit die
scan, een inventarisatie van wat er zoal op ICT gebied in
de bouw aan de gang is, blijkt dat, terwijl de ICT zich
razendsnel ontwikkelt en steeds meer een belangrijke produktiefactor
wordt, de bouw daar over het algemeen gesproken onvoldoende
haar nut mee doet. Of, zoals Dik Spekkink het zelf tijdens
de workshop uitdrukte:"De bouw is als ICT gebruiker
een ‘slow-adaptor’. Er zijn wel allerlei initiatieven,
maar om daar optimaal van te kunnen profiteren moet de communicatie
tussen de verschillende ICT afsprakenstelsels gestroomlijnd
en gestandaardiseerd worden. De vraag die nu voorligt is:
wat doet de bouw zelf hieraan".
Koppeling
Hij sloot hierbij naadloos aan op wat Holleman eerder als
het doel van de workshop had gedefinieerd, namelijk de initiatiefnemers
van de verschillende afsprakenstelsels bijeen brengen en
faciliteren bij het vaststellen van gemeenschappelijke knelpunten.
Voorts gemeenschappelijke oplossingsrichtingen definiëren
en daarmee een basis creëren voor toekomstige samenwerking
en afstemming.En hiermee een aanzet geven voor de ontwikkeling
van een ICT-structuur in de bouw op basis van koppeling
van afsprakenstelsels binnen de verschillende branches.
Holleman bracht ook nog een tweede doelstelling naar voren:
"De ARTB bevestigt, met het nemen van dit initiatief
dat zij het uiterst belangrijk vindt om te komen tot één
(elektronische) bouwtaal als noodzakelijke randvoorwaarden
om faalkosten werkelijk terug te dringen en bouwprocesintegratie
tot werking te brengen".
De workshop was in feite de cumulatie van een aantal ontwikkelingen
die zich de laatste tijd in de bouw hebben afgespeeld. Er
zijn in een tijdsbestek van drie maanden twee rapporten
over de ICT in de bouw verschenen. Allereerst de genoemde
quick scan studie "ICT in de bouw en verder een EIB
rapport van dezelfde naam. Ook is in juli een brancheoverstijgend
advies uitgekomen van de hand van de Taskforce ICT en Kennis,
onder voorzitterschap van de heer Le Pair. Tenslotte
heeft de CUR, namens een groot aantal partijen in de bouw,
begin september de zgn. Expression of Interest, het projectplan
over Proces- en Systeeminnovatie in de bouwsector, bij de
ICES/KIS3 commissie ingediend. Deze Interdepartementale
Commissie Economische Structuurversterking/ Werkgroep kennisinfrastructuur
adviseert het kabinet over de verdeling van onderzoek en
ontwikkelingsgelden.
Economische Zaken heeft in september ook een visieworkshop
georganiseerd om een aanzet te geven tot een zgn. Next Generation
Scenario in de bouw. Hierbij is ook EZ er vanuit gegaan
dat de talloze initiatieven die er nu op ICT gebied in de
bouw ondernomen worden de kans moeten krijgen om zich te
heroriënteren en tot een gezamenlijke bundeling van
krachten te komen. Het is overigens onvermijdelijk, zo constateert
EZ in een "position paper" ter voorbereiding op
die workshop, dat daartoe de cultuur, de bestaande omgangsvormen
en belangenconcentraties , in de bouw dient te veranderen.
Onbalans
De Taskforce ICT en Kennis is ingesteld om te onderzoeken
hoe bedrijven en publieke onderzoeksinstellingen samen het
beste tot een strategische kennisopbouw op het gebied van
ICT en tot ontsluiting van de ICT kennismarkt kunnen komen.
In haar rapport komt deze commissie tot de conclusie dat
het publiek onderzoek nauwelijks in staat is om de nieuwe
ambities aan te kunnen pakken. De omvang van het onderzoek
is teveel achtergebleven bij het snel gestegen belang van
ICT. Het publiek onderzoek is vaak geen partij voor het
bedrijfsleven en dit heeft een grote onbalans tengevolge.
De taskforce acht een koerswijziging noodzakelijk Er is
behoefte aan een sterker publiek ICT onderzoek met een strategische
focus.
Stapsgewijs
Het EIB onderzoek richt zich op het ICT gebruik in de uitvoerende
bouw.
Het komt tot onder meer de conclusie dat het ICT- gebruik
in de bouw stapsgewijs verloopt. Grote bedrijven nemen een
nieuwe toepassing het eerst in gebruik, daarna de middelgrote
en vervolgens de kleine. Middelgrote bedrijven lopen qua
implementatiesnelheid niet veel achter op de grote ondernemingen.
Het voordeel van ICT -gebruik blijkt uit de kostenbesparing
die erdoor gerealiseerd wordt. De onderzochte bedrijven
noemen een gemiddeld percentage van 9 procent. Ondernemingen
die niet of beperkt geautomatiseerd zijn, laten dan ook
een belangrijke mogelijkheid liggen om de winstmarge te
verhogen.
Het blijkt dat kleine bedrijven zijn vaak minder goed op
de hoogte zijn van de voor hen relevante ICT- ontwikkelingen.
Zij beschikken over minder mankracht en hebben daardoor
minder mogelijkheden om hun omgeving te scannen op nieuwe
ICT —ontwikkelingen. Behalve van de bedrijfsgrootte
hangt de mate van ICT -gebruik ook af van de sector. GWW-bedrijven
werken veel voor professionele opdrachtgevers die van aannemers
verwachten dat zij langs elektronische weg communiceren.
Bij particuliere opdrachtgevers (B&U-sector) wordt deze
eis minder vaak gesteld. Bedrijven die in concernverband
werken maken ook meer gebruik van ICT dan bedrijven die
volledig zelfstandig werken.
Het belang van afzonderlijke ICT -applicaties voor aparte
bedrijfsfuncties, de zgn. stand-alone automatisering wordt
duidelijk onderkend. Een van de eerste functies die geautomatiseerd
wordt is de boekhouding. Daarna volgen calculatie, werkenadministratie,
kostenbewaking en nacalculatie. Minder vaak geautomatiseerd
zijn werkvoorbereiding, planning, voortgangscontrole en
inkoop. Weinig geautomatiseerd zijn voorraad- en materieelbeheer.
Van integrale automatisering met behulp van ERP- of daarop
gelijkende pakketten is nog maar op beperkte schaal sprake.
De sector staat wat dat betreft nog maar aan het begin van
een lange ontwikkelingsweg.
Internet
Het aantal internetaansluitingen in de bouw groeit snel.
Naar verwachting zullen in de bouw eind 2001 evenveel internetaansluitingen
zijn als in andere sectoren van de maatschappij (80%). Voor
wat betreft hwet aantal websites loopt de bouw behoorlijk
achter op andere sectoren van de maatschappij. Eind 2000
beschikte 18 procent van de bouwbedrijven over een homepage
tegenover 33 procent van alle bedrijven in Nederland. De
op internet gebaseerde applicaties zoals elektronische informatie-uitwisseling
in de ontwerpfase, het inkopen van materialen via internet
en samenwerking via een project-extranet, komen in de bouw
nog maar mondjesmaat voor. Een belangrijke factor die de
automatiseringsgraad bepaalt is de voorlichting die ondernemingen
krijgen over de werking en het nut van de verschillende
applicaties. Dat geldt met name voor voorlichting door een
externe adviseur of door derden ter beschikking gestelde
documentatie. Onbekendheid met de mogelijkheden wordt vaak
als motief genoemd om niet in ICT te investeren. Ook het
feit dat men geen voordelen verwacht te behalen is een belangrijk
motief om daarvan af te zien.
Communicatie
Hier ligt een belangrijke taak voor de brancheorganisaties,
zoals ook tijdens de ARTB workshop werd onderkend. Het bestrijden
van computeranalfabetisme is een belangrijke zaak. Hier
zou een marketings- of communicatieplan aan ten gronde moeten
liggen. Bestaande voorlichtings- en bewustwordingscampagnes
zoals Bouwspiegel, de Bouw gaat digitaal en de Internetbus
van het NVOB zouden voortgezet moeten worden, zo concludeerde
de workshop. Voorlichting wordt als zeer belangrijk gezien.
Voor het AVBB ligt er een schone taak om de brancheorganisaties
up-to-date op ICT gebied te houden.
Dik Spekkink benadrukt dat er verschillende soorten
van ICT initiatieven in de bouw zijn. Zo heb je de proces
gerichte en de productgerichte afsprakenstelsels. Een enkele
zoals EC Standaard Bouw richt zich zowel op proces als op
product. Een andere insteek is die van "voorschrijvend"en
"leverend". De eerste zijn moeilijk te realiseren
en zullen niet snel tot wasdom komen, terwijl de laatste
relatief eenvoudig en snel operationeel kunnen zijn. Het
gaat er om samenhang te creëren tussen de verschillende
stelsels. Dan ontstaat vanzelf een bouwbreed systeem
Eenduidig
Al met al komt het erop neer dat vrijwel alle bedrijven
computerprogramma’s gebruiken voor uiteenlopende doeleinden.
Het probleem is dat de verschillende applicaties in de bouw
(VISI, EC Standaard Bouw, BAS Lexicon, CROW objectenbibliotheek,
Artikelenclassificatie VNI/UNETO) onvoldoende op elkaar
zijn afgestemd. Er is geen eenduidige informatietechnische
structuur in de bouw.
Het ontwikkelen van zo'n informatietechnische structuur
is geen taak van de aanbod-, maar van de vraagzijde. ICT
is slechts een hulpmiddel om de doelstellingen van bedrijven
te kunnen realiseren. Die doelstellingen worden niet door
de ICT-aanbieders, maar door de bedrijven zelf bepaald.
Standaardisatie lijkt de kern van de problematiek te zijn;
het communiceren tussen verschillende partijen in de bouw
vraagt om afsprakenstelsels.
De workshop kwam dan ook tot de conclusie dat er open standaards
dienen te worden ontwikkeld met een lage toegangsdrempel,
die gratis of tegen lage kosten beschikbaar zijn voor (brede
netwerken van) bedrijven die in de bouw electronische informatie
willen uitwisselen. Er zijn al enkele initiatieven gestart
die tot doel hebben min of meer "bouwbrede"afsprakenstelsels
te ontwikkelen: de Vereniging BAS (objectgericht afsprakenstelsel
voor B&U-sector) en VISI (procesgericht afsprakenstelsel
voor GWW-sector). Ook VNI/UNETO is geneigd zich hierbij
aan te sluiten. Voorwaarde is wel dat op de een of andere
manier de ontwikklingskosten terugkomen. Deze initiatieven
voldoen aan de meeste voorwaarden voor succes, zeker wanneer
ze in onderlinge samenhang worden beschouwd. De ontwikkeling
van een objectenclassificatie voor de GWW-sector (CROW objectenbibliotheek)
kan hier ook aan bijdragen. Kortom de randvoorwaarden om
te komen tot eenduidige informatietechnische structuur zijn
gunstig; in de bouw komen steeds meer geïntegreerde
samenwerking- en contractvormen die vragen om een volgende
stap in de toepassing van ICT.
De geschetste ontwikkeling van brede afsprakenstelseIs
is niet alleen noodzakelijk, maar ook zeer arbeidsintensief
en tijdrovend. Het draagvlak en commitment in de bouw wordt
ondermijnd door de forse investeringen in de ontwikkeling
en het beheer van afsprakenstelsels.
Het is duidelijk dat deze ontwikkeling niet mag stoppen.
De belangenpartijen die 24 oktober aanwezig waren beleden
dan ook volmondig actief aan een verdere integratie van
de afsprakenstelsels te zullen werken. Dit kan niet zonder
steun van de overheid. Subsidie om de geschetste ontwikkeling
mogelijk te maken is beslist noodzakelijk.
Bouwspiegel
Jan Holleman sloot de workshop met duidelijk te
maken dat het nu van de bouw zelf moet komen. Daar is dan
wel een regisseur voor nodig en het bestuur van de ARTB
dacht daarbij in eerste instantie aan Bouwspiegel. Hij overhandigde
Rob Roef als vertegenwoordiger van Bouwspiegel een
CD waarop de presentaties van de dag stonden en gaf daarbij
symbolisch de opdracht door. Bouwspiegel zal in het komende
jaar een aantal sessies organiseren die een vervolg zullen
zijn op de huidige stand van zaken en aan een verdere bewustwording
over ICT in de bouw zullen bijdragen. Verder zal Bouwspiegel
zich beraden om zo snel mogelijk met een programma en een
structuur te komen om de bouw zoveel mogelijk van de ICT
ontwikkelingen te laten profiteren.
|
