25 februari 2005

Werking actieve opvanginrichtingen voor bliksemontladingen nog niet wetenschappelijk bewezen

De producenten van actieve opvanginrichtingen claimen dat, door middel van meestal één speciale opvanger, een compleet object beveiligd is tegen blikseminslagen. De werking zou berusten op het feit dat door de speciale opvanger de geïoniseerde lucht boven de opvanger of elektrische velden boven de opvanger, zodanig worden beïnvloed dat de bliksem hierop eerder zou inslaan. Er zijn geen wetenschappelijke onderzoeken bekend die deze claim bevestigen, hooguit theoretische verhandelingen.

In het vakgebied worden de actieve opvangers ESE devices (Early Streamer Emission devices) genoemd. In fabrikantenbrochures worden deze opvangers ook wel 'geavanceerde of verbeterde bliksembeveiligingssystemen' genoemd. Er zijn inmiddels wetenschappelijke onderzoeken bekend die het tegendeel bewijzen, waarbij onder meer door middel van een testopstelling een normale opvanger naast een actieve opvanger geplaatst is. Hieruit blijkt dat de actieve opvanger geen grotere beveiligingsruimte biedt dan een normale opvanger. Ook zijn praktijkonderzoeken bekend met betrekking tot objecten die beveiligd zijn door dit soort actieve opvangers. Ondanks deze actieve opvangers zijn de objecten beschadigd geraakt, door blikseminslagen die naast de betreffende opvangers zijn ingeslagen. Om deze reden neemt de internationale normcommissie (TC 81), en ook de nationale normcommissie (NEC 81) afstand van dit soort actieve opvangers.

Op dit moment kan NEC 81 formeel geen uitspraak doen over de gelijkwaardigheid van dit soort actieve opvangsystemen aan de in NEN 1014 genoemde systemen. Hierover zal eerst uitspraak moeten worden gedaan op IEC/CENELEC-niveau. Vooralsnog geldt dat deze actieve opvangsystemen niet voldoen aan NEN 1014. NEC 81 staat op het standpunt dat 'er geen verbod ligt op dit soort opvangers, maar er moet dezelfde waarde aan worden gehecht als aan normale opvangers'. Ook de wetenschap neemt, mede naar aanleiding van de inmiddels uitgevoerde onafhankelijke onderzoeken, zeer sterk afstand van dit soort actieve opvangers.

Daarnaast vormen zij ook een ander technisch bezwaar. Doordat dit soort opvangers meestal door één afgaande leiding verbonden wordt met aarde, ontstaan er grote elektromagnetische inductievelden in het object, is het afslaggevaar van de bliksemstroom naar metalen delen in het object ook groter en de stroomverdeling in de aarde is ook slechter dan bij een normale bliksemafleiderinstallatie, waar meerdere afgaande leidingen en aardelektroden aanwezig zijn.

Bron: Nederlands Normalisatie-instituut