4 oktober 2006

Goede vloerisolatie en vochtwering geen overbodige luxe
Consensus bij Technische Commissie VIBA-Expo

Bij veel bestaande woningen in Nederland is de wering van vocht uit de bodem onvoldoende evenals de mate waarin de begane grondvloer is geïsoleerd. De Technische Commissie die de expositie in Hal 3 van de VIBA-Expo in Den Bosch voorbereidt, is tot de conclusie gekomen dat zonder een goede vloerisolatie en zonder goede wering van vocht uit de bodem het niet mogelijk is woningen te verkrijgen die èn comfortabel èn gezond èn energiezuinig zijn. Deze maatregelen zouden dan ook het eerst genomen moeten worden voordat andere maatregelen getroffen worden, wanneer men wil komen tot een duurzaam en energiezuinig renovatieplan.

100% vochtwering door aanpak bij de bron
De wering van vocht uit de bodem is pas echt in orde wanneer er helemaal geen vocht meer vanuit de kruipruimtebodem de woning binnenkomt. Quote van een ventilatiedeskundige: "wat er niet inkomt hoeft er ook niet uit gehaald te worden".

Omdat het onmogelijk is een begane grondvloer 100% luchtdicht te krijgen*, moet in woningen met kruipruimte de kruipruimte zelf droog zijn. Is dat niet het geval dan kan de bodem worden bedekt met een laag met een hoge dampremming (>100 m) en een zo laag mogelijke warmteweerstand *.

De verse lucht van buiten die via de kruipruimte de woning infiltreert (bij natuurlijke ventilatie) of naar binnen wordt gezogen (bij mechanische afzuiging) heeft nu uit de bodem geen vocht kunnen opnemen maar in de winter wel warmte (zolang de bodem niet is bedekt met een isolerende laag). Deze lucht is schoner dan lucht die rechtsreeks van buiten komt omdat gedurende de veel langere weg naar de woonkamer (fijn)stof is achtergelaten in de kruipruimte, onder de plinten ed. De aanvoer van buitenlucht via een droge kruipruimte vormt een energiebesparende basis voor een natuurlijk geventileerd huis en leidt niet tot problemen in woningen met mechanische afzuiging.

Goede vloerisolatie beslist geen overbodige luxe
Wanneer men een ruimte gelijkmatig wil verwarmen dan moet men er voor zorgen dat deze ruimte aan de onderzijde niet of nauwelijks afkoelt. Alleen dan kan er een gelijkmatig binnenklimaat worden gehandhaafd waarbij men al bij een relatief lage luchttemperatuur een comfortabel gevoel heeft. Om dit te bereiken is het wenselijk dat bij woningen op de begane grond de isolatiewaarde van de vloer duidelijk beter is dan van de rest van de schil.

Is de afkoeling aan de onderkant relatief groot (geen of slechte vloerisolatie) dan ontstaat er een sterke temperatuurgelaagdheid in het vertrek waarbij het onder kouder is en bovenin warmer. De lagere temperatuur onder in het vertrek is niet comfortabel en heeft een hogere luchtvochtigheid die kan leiden tot zichtbare en niet zichtbare vochtproblemen (meer huisstofmijten in de vloerbedekking). Deze vochtproblemen worden ernstiger wanneer de rest van de schil wel wordt geïsoleerd en de vloer niet. Het vocht dat voordien condenseerde op het enkel glas trekt voor een belangrijk deel naar de koude zone onder in de woning. De kans op schimmelvorming neemt toe evenals het aantal huisstofmijten in de vloerbedekking.

De lage vloertemperatuur veroorzaakt een gevoel van optrekkende koude ook wel schijntocht genoemd. Om toch nog een enigszins comfortabel gevoel te hebben, moet op thermostaathoogte een hogere luchttemperatuur worden gehandhaafd. De overmatig warme luchtlaag bovenin in het vertrek wordt hierdoor nog warmer. Warmte die grotendeels onbenut verloren gaat door ventilatie en transmissie via gevels.

Quote van een verwarmings-deskundige: "De gemiddelde Zweed woont bij een binnentemperatuur van 19 graden al comfortabel met warme voeten, terwijl de gemiddelde Nederlander bij 22 graden vaak nog koude voeten heeft".

Hoge energiebesparing met goede vloerisolatie
Het energiebesparend effect van vloerisolatie is niet zozeer gelegen in het beperken van het warmteverlies door de vloer maar vooral te danken aan het creëren van een gelijkmatig binnenklimaat (met een lagere gemiddelde temperatuur) waardoor minder warmte verloren gaat door muren, ramen en ventilatie. Dit besparingseffect van goede vloerisolatie is vergelijkbaar met het besparingseffect dat aan vloerverwarming wordt toegeschreven.

De hoge besparing wordt bevestigd door analyses van praktijkprojecten waarbij als enige isolatiemaatregel vloerisolatie is toegepast met Rd>3,80 m2K/W. De gemiddelde besparing bedraagt dan 8,5 m3 gas per m2 per jaar. Deze forse besparing is eenvoudig te verklaren. Naarmate de vloer beter is geïsoleerd, wordt ze niet alleen warmer maar ook sneller warm en houdt ze de warmte langer vast. Deze dynamiek heeft een grote invloed op de vochtigheid bij de vloer, het comfortgevoel en de energiebesparing. De extreme temperatuursgelaagdheid wordt genivelleerd. Het gevoel van optrekkende koude/schijntocht verdwijnt. De gemiddelde binnentemperatuur daalt soms wel met enkele graden. Het is al langer bekend dat de verlaging van de gemiddelde binnentemperatuur een forse besparing op het totale verbruik oplevert (diverse bronnen spreken over 7% besparing bij 1 graad verlaging van de binnentemperatuur). Daarnaast wordt de dagelijkse stooktijd en vooral de lengte van het stookseizoen steeds korter. Door deze invloeden heeft goede vloerisolatie een veel grotere invloed op het totale energieverbruik dan andere isolaties.

* Nederland is wereldvermaard als het gaat om woningen te beschermen tegen overstromingen, maar het weren van vocht uit de bodem gebeurt hier op een gebrekkige manier. Daarvoor stelt het Bouwbesluit bij nieuwe woningen een eis aan de luchtdoorlatendheid van de vloer. Deze eis is gekoppeld aan een van de middelen om het doel te bereiken en niet aan het doel zelf. Dit is opmerkelijk want het is in strijd met het uitgangspunt van het Bouwbesluit dat stelt dat de eis moet zijn gekoppeld aan het doel dat moet worden gehaald. Het doel is hier het weren van vocht uit de bodem terwijl de eis wordt gesteld aan de luchtdoorlaatbaarheid van de vloer. Opvallend is ook dat deze eis niet gekoppeld is aan het meest doelmatige middel om het doel te bereiken maar aan het minst effectieve èn meest onbetrouwbare middel. Wanneer nieuwe woningen aan deze eis voldoen dan wordt onder standaard condities per dag per m2 vloer circa 17 gram water per dag doorgelaten. Dit komt neer op een liter water per dag bij een vloer van 60 m2.

Uit onderzoek blijkt dat bij veel nieuwe woningen deze eis bij lange na niet gehaald wordt waardoor nog meer vocht per dag de woning binnenkomt. Bij bestaande woningen wordt het onmogelijk geacht om de eis voor nieuwe woningen te halen. Bij zeer veel woningen in Nederland komt dus ondanks de maatregelen die de overheid voorstaat toch nog veel lucht en daarmee vocht vanuit de kruipruimte de woning binnen. De problemen worden ernstiger wanneer continu lucht uit de woning wordt afgezogen, de gevel relatief dicht is en het klapraampje of de ventilatieschuif gesloten is. Dan wordt extra veel lucht uit de kruipruimte gezogen.

Is de kruipruimte droog dan is dit geen probleem, is de kruipruimte vochtig dan is dit is onwenselijk omdat daarmee ook onnodig veel extra vocht wordt aangezogen. De aanzuiging van lucht uit de kruipruimte wordt beduidend minder wanneer de lucht makkelijker rechtsreeks van buiten kan komen, bijvoorbeeld door continu een klapraampje of ventilatieschuit halfopen te laten staan, zoals wel wordt geadviseerd. Doet men dit niet bij woningen met een vochtige kruipruimte dan wordt veel te veel vocht uit de kruipruimtebodem meegevoerd en spant men met de mechanische ventilatie het paard achter de wagen.